Świadomość jest niczym elektryczność: odpowiednio ukierunkowana, może oświetlić całe miasteczka, miasta i kraje. Tess Whitehurst

Podstawą coachingu są dwa, a właściwie trzy główne procesy. Pojawiają się zwykle w takiej kolejności, oczywiście nakładając się i zapętlając. Są to świadomość, odpowiedzialności, a na końcu  dopiero kreatywność. Najważniejszą i kluczową wydaje się być świadomość. Wiele procesów rozwojowych, narzędzi coachingowych służy do jej poszerzenia. Im więcej wiemy na temat siebie, tym łatwiej jest dokonywać ukierunkowanych zmian. Oczywiście jest też ciemna strona świadomości, to znaczy odkrywanie pewnych informacji może wiązać się z dyskomfortem lub bólem, a więc może czasami lepiej nie wiedzieć… ale tym razem jednak chciałem zająć się jasną stroną świadomości.

Samoświadomość to jedna z tych kompetencji, o których często się mówi, ale chyba rzadziej naprawdę się ją praktykuje. A to właśnie ona stanowi fundament rozwoju, inteligencji emocjonalnej, dobrych relacji, trafnych decyzji i wewnętrznej równowagi. Bez niej trudno realizować cele związane ze zmianą, zarządzać emocjami, komunikować się jasno czy świadomie reagować na wyzwania codzienności – zarówno w pracy, na uczelni, jak i w życiu prywatnym.

Samoświadomość nie polega na nieustannym (może poprzestańmy na częstym) analizowaniu siebie, czyli swoich emocji, myśli, reakcji, zachować, nawyków itp. To umiejętność skierowania reflektora uwagi na siebie i obserwacji, ale także zadania sobie właściwych pytań. Poniżej propozycja 7 prostych, ale transformujących pytań, które pomagają zmienić sposób myślenia i reagowania.

1. Co teraz (naprawdę) czuję?

Czyli nie jest to pytanie „jak powinienem/powinnam się czuć”, ale co faktycznie czuję w danej chwili. Nazwanie emocji (szczególnie tych nieprzyjemnych) obniża napięcie i pozwala odzyskać wpływ nad reakcją.

2. Co wywołało taką (moją) reakcję?

Jaka myśl, jakie znaczenie przypisane zdarzeniu spowodowało taką reakcję? Samoświadomość zaczyna się tam, gdzie rozróżniamy fakt od naszej interpretacji na jego temat.

3. Jak moje myśli wywołały takie emocje?

Emocje działają jak filtr. Warto sprawdzić jak bardzo aktualnie odczuwane emocje wpływają na nadawane znaczenia. Jest takie zniekształcenie poznawcze, które nazywamy emocjonalnym uzasadnieniem – kiedy to co czujemy decyduje o znaczeniu jakie nadaliśmy, zamiast odwołać się do faktów.

4. Na jaką potrzebę wskazuje ta emocja?

Złość, lęk czy wstręt nie stanowią problemu, zwykle są informacją. Między innymi o naszych granicach, zmęczeniu, potrzebie bezpieczeństwa, uznania albo odpoczynku.

5. Co robię automatycznie w takich sytuacjach?

Rozpoznanie własnych schematów reagowania to pierwszy krok do zmiany. Czy jest to wycofanie, atak, czy też ucieczka?

6. Co jeszcze jest możliwe w takiej sytuacji?

Samoświadomość daje wybór. Gdy wiem, co się we mnie dzieje, mogę wybrać reakcję. Jej wdrożenie jako nawyk często zajmuje nieco czasu, ale nie ma innej drogi niż przez samoświadomość.

7. Kim potrzebuję się stać w takim momencie?

To pytanie przesuwa uwagę z nawykowej reakcji, wyżej na poziom tożsamości. Pomaga działać spójnie z tym, kim chcemy być – jako żona, matka, partner czy menadżer. Lub może bardziej metaforycznie, jako „oaza spokoju”, „Hulk” lub „wyższa wibracja”.

Dlaczego to takie ważne?

Bo bez odpowiedniego poziomu samoświadomości:

• Trudniej dokonać zmiany/realizować cele
• emocje mogą zarządzać nami
• nieświadomie powtarzamy te same reakcje
• łatwiej wchodzimy w konflikty

Mając wyższy poziom samoświadomości:

• łatwiej kształtować siebie (lub sobie odpuścić… akceptując)
• odzyskujemy większy wpływ na stan emocjonalny
• podejmujemy trafniejsze decyzje
• budujemy dojrzalsze relacje

Podsumowując, zwiększanie poziomu samoświadomości nie jest celem samym w sobie. Jest dopiero punktem wyjścia, czy narzędziem, które można wykorzystać do skuteczniejszej regulacji emocji, empatii, lepszej komunikację i wewnętrzną odporność i wzmocnienia rezyliencji.

Rafał Nykiel